Mama, ik heb hoofdpijn

doorRedactieop 28/09/2011

Wie migraine zegt, denkt niet meteen aan kinderen. Maar anderhalf tot tweeënhalf procent van de vijfjarigen heeft er weleens last van. En dat aantal stijgt nog met de leeftijd. Hoe herken je de symptomen bij je kind? En wat kan je doen om de aanvallen te voorkomen en genezen? Goed Gevoel zocht het voor je uit.

Elk kind klaagt weleens over hoofdpijn. Niet zelden gaat het om banale klachten, omdat ze bijvoorbeeld vermoeid zijn of verkouden. Maar soms is er meer aan de hand en kampt zo'n kind, hoe jong het ook is, met migraine. 'Want in tegenstelling tot wat veel mensen denken, is migraine geen zaak van volwassenen alleen, maar kan ze ook bij kinderen voorkomen. Zelfs al van in de wieg', weet dokter Helene Verhelst, kinderneurologe in het UZGent. 'Alleen wordt de diagnose zelden voor de leeftijd van zes, zeven jaar gesteld.' Logisch, een baby kan natuurlijk niet zeggen dat hij hoofdpijn heeft. Dat uit zich dan gewoonlijk in onverklaarbare huilbuien. Maar ook bij iets oudere kinderen gaat er vaak heel wat tijd overheen voor de diagnose uiteindelijk gesteld wordt.

Eerder buikpijn
'De klachten bij kinderen verschillen namelijk nogal wat met die van volwassen migrainepatiënten', verduidelijkt de kinderneurologe. 'De duur van een aanval is vaak korter en de pijn wordt dikwijls aan beide kanten van het hoofd waargenomen, terwijl migrainepijn bij volwassenen eenzijdig is. Wanneer jonge kinderen kampen met de aandoening, gaat het bovendien meestal om abdominale migraine en dat verklaart meteen waarom kinderen eerder over buik- dan over hoofdpijn zullen klagen. Soms gaan de klachten ook gepaard met bleekheid, misselijkheid en braken. Niet zo verwonderlijk dus dat heel wat van deze kinderen in eerste instantie bij een maagdarmspecialist terechtkomen.'

Naarmate de kinderen ouder worden en aangeven ook last te hebben van hoofdpijn - die bij het ouder worden ook steeds meer op de voorgrond zal treden - wordt doorgaans wel in de richting van migraine gedacht en ligt de weg naar een correcte diagnose open. Dokter Verhelst: 'Migraine kan je niet vaststellen op foto of via bloedonderzoek. De diagnose wordt gesteld op basis van het verhaal van het kind en een grondig lichamelijk onderzoek. Als we alle andere mogelijke oorzaken van de klachten kunnen uitsluiten, komen we uiteindelijk bij migraine terecht. Het is dus een diagnose door uitsluiting.'

Een heel belangrijke indicatie is alvast of migraine voorkomt in de familie. Wie een ouder, grootouder, oom of tante heeft met de aandoening loopt namelijk zelf ook een aanzienlijk verhoogd risico. Dokter Verhelst: 'Dat is ook het geval wanneer er epilepsie voorkomt in de familie - hoe de vork precies aan de steel zit, hebben wetenschappers nog niet kunnen achterhalen, maar er bestaat een sterk vermoeden dat er tussen beide aandoeningen een of andere link bestaat - of wanneer het kind last heeft van wagenziekte.' Ook een aantal andere symptomen kunnen in de richting van migraine wijzen.

Oorzaak onbekend
Er bestaan heel wat hypotheses over, maar de precieze oorzaak van migraine is nog niet bekend. Dat wil gelukkig niet zeggen dat er niks aan gedaan kan worden. 'De behandeling van migraine situeert zich op drie niveaus', verduidelijkt dokter Verhelst. 'Eerst en vooral leiden een aantal aanpassingen van de levensstijl vaak tot een vermindering van de symptomen en de frequentie van de aanvallen. Daarnaast kunnen er ook medicijnen gegeven worden die de klachten tijdens een aanval verminderen.

Bij ernstige migraineaanvallen die frequent optreden kan ook gekozen worden voor een onderhoudsbehandeling. Er zullen dan medicijnen gegeven worden die migraineaanvallen kunnen voorkomen.' Maar dat laatste is gelukkig lang niet altijd nodig.

Kleine verandering, groot effect
Wie ooit een migraineaanval kreeg zal het volmondig beamen: voorkomen is beter dan genezen. En soms kunnen zelfs relatief eenvoudige aanpassingen in de levensstijl al een wereld van verschil betekenen. Dokter Verhelst: 'Regel nummer één bij migraine is voldoende drinken. Bij alle vormen van hoofdpijn eigenlijk, want dehydratatie lokt hoofdpijn uit. Er zijn studies die aantonen dat maar liefst een derde van de hoofdpijnklachten voorkomen kan worden, gewoon door voldoende te drinken, dus dat loont echt wel de moeite.

Waak er wel voor dat je kind geen vochtafdrijvende dranken drinkt, zoals cola of andere cafeïnehoudende dranken, want dat heeft een averechts effect. Water blijft nog altijd de beste keuze. Op tijd gaan slapen en voldoende ontspannen zijn nog twee gouden adviezen. Want net als dehydratatie werken ook vermoeidheid en stress migraine in de hand. Ze zijn nooit de oorzaak van de aandoening, maar bij wie gevoelig is voor migraine kunnen ze wel een nieuwe aanval uitlokken.'

Ook bepaalde voedingsmiddelen, met chocolade op kop, worden nogal eens met de vinger gewezen als uitlokkende factoren. Dokter Verhelst: 'Er zijn inderdaad voedingsmiddelen die migraine kunnen uitlokken en chocolade is er een van, maar het zou onterecht zijn elk kind met migraine op dieet te zetten. Een hoofdpijndagboek bijhouden kan wel een goed idee zijn. Daarin kan het kind - voor zover het daar zelf toe in staat is - noteren wanneer het een aanval heeft, hoe ernstig die is en hoelang die duurt. Zo'n dagboekje kan ook helpen te achterhalen of er bepaalde triggers zijn. Blijkt daaruit dat een kind inderdaad een migraineaanval krijgt telkens het bijvoorbeeld chocolade eet, dan is het uiteraard wel zinvol chocolade van het menu te schrappen.

Soms komt uit zo'n dagboek naar voren dat vooral spanningen de uitlokkende factor zijn. Blijkt dat je kind bijvoorbeeld vaker aanvallen krijgt wanneer het pakweg een toets heeft op school of ruzie met vriendjes, dan kan het zinvol zijn naar manieren te zoeken om die gespannenheid gunstig te beïnvloeden.'

Aanval te lijf
Wanneer er ondanks de voorzorgsmaatregelen toch nog een migraineaanval de kop opsteekt, dan zijn er gelukkig middelen om de symptomen te verlichten. Dokter Verhelst: 'Dat doe je met pijnstillers en eventueel een middel tegen het braken. Het is wel heel belangrijk dat die pijnstiller tijdig toegediend wordt en niet te laag gedoseerd wordt. Ouders staan soms wat terughoudend tegenover het toedienen van medicatie maar met een te lage dosis raakt een aanval zelden onder controle. Bovendien is het belangrijk de pijnstiller toe te dienen van zodra een aanval zich aankondigt. Wacht niet tot de pijn niet meer te houden is, want dan is de kans dat het middel niet meer aanslaat heel groot.

Hoe sneller je een pijnstiller toedient, hoe meer kans op succes. Het enige waar je wel waakzaam voor moet zijn is dat pijnstillers niet te vaak genomen worden, want dan kunnen ze net hoofdpijn gaan veroorzaken in plaats van deze te verhelpen. Voor wie meer dan drie keer per week een pijnstiller nodig heeft, zal dan ook een andere oplossing gezocht moeten worden.'

De grote middelen
Bij kinderen die (te) vaak last blijven hebben van migraineaanvallen of bij wie de aanvallen met symptomatische behandelingen bovendien maar nauwelijks onder controle te krijgen zijn, wordt soms gekozen voor een onderhoudsbehandeling. 'Maar die stap zetten we liever niet te snel', benadrukt dokter Verhelst.

'Er bestaan een aantal medicijnen, voornamelijk bètablokkers en anti-epileptica, die migraineaanvallen kunnen voorkomen maar ze moeten wel dagelijks ingenomen worden en beginnen pas na enkele weken te werken. Per kind zal dan ook zorgvuldig afgewogen moeten worden of het dagelijks innemen van medicijnen en de mogelijke bijwerkingen ervan opwegen tegen het verminderen van het aantal aanvallen. Per kind zal bovendien gekeken moeten worden welk medicijn het meest geschikt is.'

Hoop voor de toekomst?
Wie te horen krijgt dat zijn kind migraine heeft, zal vermoedelijk wel even moeten slikken. 'Het is uiteraard geen prettige diagnose', weet dokter Verhelst, 'maar het goede nieuws is dat het weliswaar een erg vervelende maar wel een compleet onschuldige aandoening is. Weten wat er precies scheelt, zorgt bovendien toch ook vaak voor een gevoel van opluchting. Zowel bij de ouders als bij het kind zelf.' En er is nog meer goed nieuws. Wanneer je op kinderleeftijd kampt met migraine houdt dat niet automatisch in dat je er je hele leven last van zal blijven hebben.

Dokter Verhelst: 'Heel wat van deze kinderen zullen de migraine 'ontgroeien' en er op volwassen leeftijd geen last meer van hebben. Vaak verergeren de klachten wel tijdens de puberteit, maar daarna verloopt de migraine doorgaans milder. Na de puberteit komt migraine trouwens drie keer meer voor bij meisjes, terwijl jongens er voor de puberteit meer last van hebben. Er zijn jammer genoeg ook mensen die er wel hun hele leven gevoelig voor zullen blijven. Maar met het aanpassen van de levensstijl, voldoende rust en ontspanning, al dan niet in combinatie met medicijnen, zullen de meeste kinderen wel een gewoon leven kunnen leiden waarin migraine geen al te groot obstakel vormt.'

Herken de symptomen
- Buikpijn: Zeker bij jonge kinderen is buikpijn vaak het belangrijkste symptoom van migraine. Dat is meteen ook de reden waarom in eerste instantie vaak naar maagdarmaandoeningen gezocht wordt en de diagnose migraine niet zelden pas na verloop van tijd gesteld wordt.

- Bleekheid: Wanneer een migraineaanval zich aandient, kan bleekheid optreden.

- Misselijkheid en braken: Migraineaanvallen bij kinderen gaan vaak gepaard met misselijkheid en braken. Dat braken lucht aanvankelijk op, maar de misselijkheid keert al snel weer terug.

- Wagenziekte: Kinderen met migraine krijgen tijdens het rijden met de auto of de bus vaak last van misselijkheid en moeten soms ook braken.

- Bonzende hoofdpijn: Sommige kinderen voelen een migraineaanval aankomen, maar de hoofdpijnaanvallen komen niet zelden ook volledig onverwacht opzetten. Bij migraine gaat het om een bonzende, kloppende hoofdpijn, die zich meestal in het voorhoofd situeert. In tegenstelling tot bij volwassen, bij wie de hoofdpijn meestal unilateraal is (aan één zijde van het hoofd), is migraine bij kinderen doorgaans bilateraal of tweezijdig. De hoofdpijn verergert bij inspanning en vermindert door rust. Meestal duurt een migraineaanval bij kinderen een tot twee uur, soms ook langer.

- Overgevoeligheid voor licht en geluid (foto- en fonofobie): Veel kinderen met migraine kunnen tijdens een aanval licht en geluid maar moeilijk verdragen. Ze zoeken dan niet zelden spontaan een rustige, duistere omgeving op.

- Aura: Een deel van de kinderen krijgt voor het opkomen van de hoofdpijn een 'aura'. Tijdens zo'n aura zien, ruiken of voelen kinderen iets wat er in werkelijkheid niet is. Een groot deel van de kinderen ziet de wereld vervormd tijdens de aura: het beeld dat ze zien trilt en is wazig. Er bestaan ook aura's in de vorm van tintelingen in het lichaam, een vreemd geluid of een verlamming van een arm of been. Kort na het optreden van de aura steekt de hoofdpijn de kop op, en verdwijnt de aura weer.

Deze tips helpen migraine de kop indrukken:
- Drink voldoende, bij voorkeur water.
- Ga op tijd naar bed en zorg voor voldoende slaap.
- Bouw voldoende ontspanning in. Lichaamsbeweging en sporten zijn betere manieren om stress te ontladen dan na schooltijd achter het computer- of televisiescherm te duiken.
- Wacht niet tot de migraineaanval in alle hevigheid toeslaat, maar neem een pijnstiller zodra de eerste klachten de kop opsteken.
- Hou een hoofdpijndagboek bij en probeer te achterhalen welke triggers een nieuwe aanval in de hand werken.
- Blijf niet met migraineklachten lopen, maar win het advies in van je huisarts om een aanpak te vinden die voor jou werkt.

Door Veerle Maes
Goed Gevoel, september 2011