Pesten op school

In Vlaanderen wordt één op twintig kinderen en jongeren dagelijks gepest.

Gie Deboutte, voorzitter van het Vlaams Netwerk Kies Kleur tegen Pesten: 'Pesten is een vorm van geweld. Het begint vaak met kleine plagerijen, maar in tegenstelling tot plagen is pesten gedurende een langere periode geestelijk of lichamelijk geweld aandoen met de bedoeling om te kwetsen. Het kan gaan om slaan, uitsluiten, negeren, roddelen, afpersen, intimideren... Één ding is zeker, elke pestvariant veroorzaakt psychische en emotionele schade.'

'Pesten komt bijna altijd voor in groep. De dominante pestkoppen verwerven een centrale positie in de groep door hun pestgedrag, ze vinden supporters en hun populariteit stijgt. Het machtsgevoel speelt hierin een belangrijke rol: de pestkop voelt zich goed als anderen bang van hem zijn. Dit is hun manier om erbij te horen en van aanzien te genieten. De gepeste daarentegen voelt zich machteloos en alleen.'

Wat kan de aanleiding zijn?
'Er anders uitzien, onzeker zijn, vaak alleen staan of niet voldoen aan de normen van de groep zijn vaak redenen om ten prooi te vallen aan pestkoppen. Maar het hangt eigenlijk niet zozeer af van wie je bent, de pestkoppen bepalen wie de zondebok wordt.'

Welke signalen seinen pestslachtoffers uit?
'Pestsituaties komen vaak laat aan het licht omdat het slachtoffer niet over het probleem durft te praten uit angst of schaamte, maar ook trots kan hem of haar ervan weerhouden. Een deel van de slachtoffers wil niet als klikspaan bestempeld worden, een ander deel wil dan weer zijn ouders niet ontgoochelen of hen het leed besparen. Toch seinen gepeste kinderen signalen uit. Opeens niet graag meer naar school gaan, agressief gedrag, plotse slechtere schoolresultaten, nachtmerries, eetproblemen, huilbuien of dwangmatig gedrag kunnen bijvoorbeeld tekenen zijn. Is je kind ineens niet meer het zonnetje in huis, dan is het tijd om aan de bel te trekken.'

Wat kunnen gevolgen zijn van pesten?
'Pestslachtoffers krijgen vaak een negatief zelfbeeld door aanhoudende pesterijen, hun zelfvertrouwen krijgt een deuk, ze worden angstig en onzeker en zelfs jaren later staan hun zintuigen nog op scherp. Ook hebben ze het vaak lastig met nieuwe relaties en nieuwe omgevingen en hebben ze behoefte aan controle en veiligheid. Lichamelijke klachten zoals maagklachten en hoofdpijn kunnen ook voorkomen en een deel van de slachtoffers kampt zelfs met suïcidale gedachten.'

Wat kan een school ondernemen?
'De school moet in de eerste plaats proberen om preventief op te treden. Zorg voor een goede groep, stimuleer goed contact tussen de leerlingen zodat ze zich veilig en verbonden voelen en reageer op respectloos gedrag. Daarnaast moeten zowel leraars, leerlingen als ouders geïnformeerd en gesensibiliseerd worden. De school kan bijvoorbeeld een gedragscode opstellen die uitlegt welke houding er van de leden van de schoolgemeenschap verwacht wordt wanneer er sprake is van pesten. De gedragscode geeft ook weer welk gedrag niet door de beugel kan.'

Hoe kan je als ouder best reageren?
- 'Laat je kind zijn verhaal doen, neem het ernstig en minimaliseer het probleem niet. Slachtoffers hebben behoefte aan erkenning en steun.'
- 'Leg zeker de schuld niet bij je kind, maar wijs het op zijn sterke kanten.'
- 'Vertel je kind dat het nodig is om de school in te lichten om het pesten te laten stoppen.'
- 'Overleg samen met je kind wie de meest geschikte contactpersoon is.'

Door Elisah Van Den Heuvel
Goed Gevoel, oktober 2011